Northwords Now Issue 39

The FREE literary magazine of the North

Uabhas

by Lisa NicDhòmhnaill

Mairidh an t-uabhas.

Uaireannan, mairidh e fad an latha no tron oidhche gu madainn. ‘S e sin an rud as miosa, a bhith a’ faireachdainn tinn is faoin, fo fhiamh ‘s fo eagal.

Cha robh duine riamh còmhla rium tro thachartas le uaireadair gus tomhas ceart fhaighinn ach chanainn-sa nach bi iad nas fhaide na dà mhionaid - ‘s dòcha nas giorra na sin, ged a tha iad mar shìorraidheachd dhòmhsa.
Bidh na tachartasan a’ nochdadh fad bheagan làithean; còig no sia air a’ chiad latha, trì no ceithir an darna latha agus an uair sin fear no dhà airson latha no dhà.
‘S e ‘tachartas’ am facal a chleachdas mise. Ma chanas mi ‘galar tuiteamach’, bheir sin dealbh gu tur ceàrr: chan e galar a tha seo, agus cha bhi mi a’ tuiteam nas motha. Dh’innis an neurologist dhomh nach eil ach 5% de thachartasan coltach ris an seòrsa Grand Mal air a smaoineachas mise ma chanar rium ‘epilepsy’.  Mar as trice, bidh daoine a’ faireachdainn rud beag neònach airson greis, no bidh coltas falamh orra. Uaireannan bidh pian sgriosail aca nan ceann agus blas no fàileadh annasach.
Dhomhsa, bidh blas meatailt a’ sgaoileadh gu h-ìosal air dà thaobh mo bheòil.
An uair sin tòisichidh na dealbhan, mar phìosan beaga fiolm, ged nach eil cuimhne sam bith agam air fhàgail orra às dèidh dhaibh stad. Falbhaidh iad mar roinneas ceò ro ghaoth. Aon turas a-mhàin dh’fhàg duine faileas air taobh clì a’ frèam. Bha e a’ coimhead laghach gu leòr agus cuiridh mi geall nach robh e idir airson mo leòn.
An rud as iongantaiche, ‘s e gu bheil na fiolmaichean goirid seo a’ tighinn thugam mar gun deach an togail às mo chuimhne fhèin. Chì mi àiteachan, goireasan, seallaidhean air a bheil mi eòlach – agus ged nach b’ urrainn dhomh a bhith cinnteach, leis nach eil iad a’ fàgail sgeul às an dèidh, fiù ‘s aig an àm cha chanainn gur ann às mo chuimhne a thàinig iad idir.

Tha an t-uamhas cho fìor, cho beò, cho cruaidh ‘s a ghabhas. Chan e mac-meanmna a tha sin. Uaireannan dh’fhàgadh e mi crùbte gu làr. Ach cha chreid mi gu bheil na h-ìomhaighean eagallach fhèin. Thathar ag ràdh, ged is ainneamh an seòrsa tachartas agam, nas ainneamh fhathast bidh daoine a’ faireachdainn toileachas mòr an àite eagal. Ciamar a dh’innseas tu sin do dhotair? Agus cò chanadh, “Feumaidh sinn stad a chur air a leithid sin”?

Co-dhiù, tha an dotair agamsa airigh air a h-uile moladh. Cha chuala i riamh sgeul mar a dh’innis mise dhi an latha ud. Dh’èist i rium gu foighidneach, thug i sùil mhionaideach orm agus thuirt i, na beachd-sa, gun robh mi air cus obrach a dhèanamh agus mhol i dhomh beagan fois a ghabhail.

Ach an ath latha thug i fòn dhomh is thuirt i nach b’ urrainn dhi gun a bhith a’ smaoineachadh air na dh’innis mi dhi. Mar sin, bha i air beagan rannsachaidh a dhèanamh agus bhiodh agam ri dhol a dh’Inbhir Nis, dhan ospadal.

Dh’aithnich an neurologist na tachartasan anns a bhad agus fhuair mi pilichean an ath sheachdain.
‘S e an temporal lobe ball den eanchainn a bhios a’ dèiligeadh ri cuimhne agus ma thèid cus bhuillean dealanach troimhe gheibh sinn measgachaidhean obann: ‘s e temporal lobe epilepsy a chanar ris an t-seòrsa riasladh sin. Tha tòrr cheistean fhathast gun fhreagairt. Cò às a bhios na dealbhan a’ tighinn? Carson a tha an t-uamhas cho geur? Dè tha aig cùil nan tachartasan? Aig deireadh an latha, tha gainnead rannsachaidh a’ ciallachadh gu bheil na seirbheisean slàinte a’ feuchainn ri smachd a chumail air rudeigin nach eil iad buileach a’ tuigsinn.

Ann an dòigh ‘s e faothachadh a bh’ ann ainm a bhith air an trioblaid. A chiad turas a thachair e bha làn-dhùil agam gun robh mi air a dhol às mo rian. Aig an aon àm, ge-tà, thogadh a’ cheist: carson a-nise, aig an aois a bha mi, às ùr? Bha iad dìreach às dèidh inneal MRI ùr a cheannachd ann an ospadal na Ràthaige Mòire, cho geal ris an t-sneachd ùr, le fuaim air a riaghladh bho iPad gus am faodadh tu èisteachd ri podcasts fhad ‘s a bhios agad ri laighe mar chlach na bhroinn. Cha b’ urrainn dhomhsa càil a chluinntinn le brag agus srann an inneil fhèin.

Bha agam ri feitheamh airson mìos mus d’ fhuair mi a-mach nach b’ e aillse a bh’ ann. San eadar-àm choimhead mi air bogsa mòr na Nollaig, làn dhèideagan is rudan brèagha. Cò dh’innseadh don chloinn càit’ an do cheannaich sinn siud, no cò thug seo dhuinn mar phreusant? Cò aig am biodh fios? Nuair a thàinig an litir ag aithris nach do lorg an scan rud sam bith no-àbhaisteach dh’fhairich mi mar gun d’ fhuair mi beatha ùr mar thiodhlac.

Chan eil e daonnan furasta. Chaill mi mo chead dràibhidh. Tha sinn a’ fuireach an Ach’ Ille’ Bhuidhe, uair a thìde air falbh bhon bhùth mhòir agus bho sgoil na cloinne. Chan eil ann ach bus na sgoile. Leasanan snàimh, gym club, cluiche le caraidean, rud sam bith a dh’iarras iad, feumaidh an duin’ agam a dhol an iarraidh às dèidh dha crìoch a chuir air obair.

Tha na pilichean trom orm cuideachd. Leis a chiad sheòrsa, cadal cha d’ fhuair mi idir. Bha na bruadaran làidir ‘s na trom-laighean sgriosail. An darna seòrsa, chuir iad fodha mi mar smàladh teine.  Cha do dhùisg mi gu ceart fad sheachdainean. Chuir sin dragh air an teaghlach gu lèir, agus a’ chlann a’ gearain nach robh iad gam aithneachadh. Bha an nighean agam gam ionndrainn gu mòr, saoilidh mi, agus i feumach air stiùireadh màthaireil.

Tha mi a-nise air an treasa seòrsa a thòiseachadh agus an ceann seachdain thill mi mar a bha mi, dìreach mar bhana-phrionnsa a’ dùsgadh ann an sgeulachd chloinne.

Tha mi fhathast dhe m’ obair agus tha an t-airgead a’ fàs gann ach a dh’aindeoin sin uile, tha mi fhathast taingeil a h-uile latha.

Taingeil a bhith beò.